Baza wiedzy KZM

SZCZEPIENIA

1. Jaką skuteczność ma szczepionka ochronna?

Należy pamiętać, że kompletne szczepienie składa się z trzech dawek. Skuteczność szczepionki po dwóch dawkach wynosi 88-96%, a po trzech 96-100%.

 

2. W jaki sposób przeprowadza się szczepienie ochronne przeciw KZM?

Najlepiej zaszczepić się zimą lub wczesną wiosną, gdyż o tej porze roku ryzyko ukąszenia przez kleszcza jest najmniejsze. Można przyjąć również odpowiednie dawki jeszcze przed sezonem wakacyjnym. W tym wypadku można zrealizować przyspieszony schemat szczepień. Kompletne szczepienie składa się z trzech dawek. Dwie pierwsze wykonuje się w regularnym odstępie od jednego do trzech miesięcy. Trzecie szczepienie należy wykonać przed następnym sezonem wzmożonych zachorowań na KZM. Ta ostatnia dawka kończy tzw. immunizację podstawową i zapewnia odporność poszczepienną na przynajmniej trzy lata. Aby ją podtrzymać należy po ok.3-5 lat przedłużyć ją za pomocą jednej dawki szczepionki.

 

3. Czy po szczepieniu uodparniającym występują niepożądane reakcje poszczepienne?

Zdarza się, że po szczepieniu występują reakcje miejscowe, takie jak: zaczerwienienie skóry, obrzęk, ból w miejscu ukłucia. Reakcje ogólne, takie jak podwyższona temperatura występują bardzo rzadko. Reakcje poszczepienne bardzo szybko same się wycofują, a ich występowanie oznacza, że system immunologiczny reaguje na szczepionkę i buduje skuteczną odporność.

 

4. Czy szczepionki mogą być stosowane w stanach upośledzenia odporności?

Tak, ponieważ są to szczepionki inaktywowane, czyli do ich wytwarzania stosuje się zabite drobnoustroje.

 

5. Kto nie powinien zostać zaszczepiony przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu?

Osobami, które nie powinny się szczepić przeciwko KZM są uczuleni na białko kurze i formalinę oraz osoby, które przechodziły ostrą reakcję po szczepieniu innymi szczepionkami. Nie przeprowadzono natomiast badań nad wpływem szczepionek na KZM na przebieg ciąży. Z tego powodu nie zaleca się szczepień kobiet ciężarnych, z wyjątkiem naprawdę uzasadnionych okoliczności.

 

 

KLESZCZE

 

1. W jakich miejscach występuje największe ryzyko ukąszenia przez kleszcza?

Kleszcze występują najczęściej na obszarach przejściowych między dwoma różnymi typami roślinności np. brzegi lasów z graniczącymi łąkami, polany, błonia nad stawami i jeziorami, zagajniki z zaroślami, miejsca gdzie Las liściasty przechodzi w iglasty i odwrotnie, obszary zarośnięte paprociami, jeżynami i leszczyną. Kleszcze można również spotkać w trawie i niskich krzakach. Wiszą na źdźbłach trawy i na liści, co sprawia, że są niewidoczne.

 

2. W jaki sposób kleszcze zarażają się wirusem KZM?

Kleszcze zarażają się podczas pobierania krwi od zakażonego kręgowca. Możliwa jest również transmisja wirusa od kleszczy zakażonych do niezakażonych za pośrednictwem migrujących komó- rek skórnych kręgowca. Proces ten (nazywany cofeeting) zachodzi wówczas, gdy niezakażone kleszcze pobierające krew z kręgowca stykają się z odżywiającymi się w pobliżu zakażonymi kleszczami. Zjawisko to odgrywa bardzo ważną rolę, gdyż komórki te mogą być źródłem wirusa, nawet wtedy, gdy w organizmie kręgowca nie występuje układowa wiremia. Ponadto samica może przekazywać wirusa KZM na swoje potomstwo — jest to tak zwane zakażenie transstadialne i transowarialne.

 

3. Które części ciała człowieka są szczególnie narażone na ukąszenia kleszczy?

Kleszcze reagują na bodźce zapachowe, świetlne i cieplne. Przyciąga je do żywiciela biały kolor, ciepło i zapach kwasu mlekowego (obecny w pocie człowieka). Typowymi miejscami ukąszenia są: głowa – przede wszystkim na granicy włosów i karku, uszy, miejsca zgięcia dużych stawów, kończyny górne i dolne. Ukłucie często nie zostaje zauważone przez człowieka, ponieważ slina kleszczy ma właściwości znieczulające.

 

4. Jak uniknąć ukąszenia kleszcza?

  • nosić odpowiednią odzież w lesie, zakrywającą całe ciało;
  • stosować środki odstraszające kleszcze;
  • gotować mleko pochodzące od krów, kóz i owiec;
  • unikać pobytu na terenach endemicznych KZM
  • po wizycie w lesie dokładnie obejrzeć całe ciało, aby zauważyć ewentualne ukąszenie.

 

5. Jak usunąć kleszcza z ciała?

Kleszcza najlepiej usunąć pęsetą. Należy chwycić go jak najbliżej skóry i pewnym, ale delikatnym ruchem wyciągnąć lub wykręcić. Trzeba pamiętać, że nie wolno naciskać pęsetą na kleszcza, gdyż może to spowodować wprowadzenie jego zawartości pod skórę. Kleszcze zazwyczaj wkręcają się ruchem w prawo, więc podczas wyciągania należy go delikatnie wykręcać w lewo. Jeśli pod skórą pozostanie główka, ją również trzeba usunąć. Nawet niewielki kawałek kleszcza może spowodować zakażenie. Po wyjęciu kleszcza najlepiej go zmiażdżyć lub spalić. Ranę po kleszczu należy zdezynfekować wodą utlenioną lub spirytusem salicylowym. Miejsce ukąszenia należy obserwować przez najbliższe tygodnie. Jeśli wokół rany pojawi się rumień, obrzęk, wysypka lub wystąpią objawy grypowe należy niezwłocznie udać się do lekarza, gdyż objawy te mogą świadczyć o rozwijającej się chorobie.

 

6. Czy kleszcza można wyciągnąć z ciała ręką?

Absolutnie nie można wyciągać kleszcza „gołymi” rękami, wyciskać ani rozgniatać. Sposoby takie jak smarowanie masłem i tłuszczem czy przypalanie pasożyta również jest zabronione. Wszystkie te czynności powodują, że kleszcz wypluwa swoją ślinę i zawartość układu pokarmowego do rany, a wraz z nimi wszystkie drobnoustroje.

 

7. Jakie są jeszcze inne choroby odkleszczowe?

Najczęstszą chorobą odkleszczową jest borelioza. Zakażenie człowieka następuje poprzez ukąszenie lub wymiociny kleszcza. Najczęstszym objawem wczesnej fazy boreliozy jest wędrujący rumień oraz objawy grypopodobne. Infekcja rozproszona charakteryzuje się nawracającym zapaleniem stawów, zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych i zapaleniem mięśnia sercowego. Boreliozę leczy się za pomocą antybiotyków. Inną chorobą przenoszoną przez kleszcze jest babeszjoza, nazywana także „malarią północy”. Charakteryzuje się gorączką, dreszczami, ogólnym wyczerpaniem, bólami mięśni i stawów, niekiedy także ciężką anemią. Inną chorobą jest bartonella, która daje podobne objawy do boreliozy, a często wzmacnia jej niektóre objawy. Ukąszenie kleszcza może również zakończyc się dla człowieka anaplazmozą ludzką granulocytarną, która objawia się gorączką, dreszczami, bólami mięśni, biegunką i kaszlem. Leczona jest antybiotykami.

 

8. Czy w ciągu 24 godzin od wkłucia się kleszcza istnieje ryzyko zakażenia?

Tak, nie ma żadnej gwarancji, że wyjęcie kleszcza zaraz po ugryzieniu pomoże uniknąć zakażenia. Nigdy nie wiadomo dokładnie, od kiedy kleszcz żeruje. Jeśli ma on w śliniankach wirus KZM, to przekazuje od razu po naruszeniu ciągłości skóry. Bakterie boreliozy natomiast bytują w jelitach kleszcza, jednak istnieje prawdopodobieństwo, że pasożyt już żerował i znajdują się one jego w śliniankach.

 

9. Czym są repelenty?

Repelenty to środki odstraszające, które mogą się składać ze związków chemicznych, naturalnych lub organizmów żywych. Jednym z najbardziej skutecznych związków chemicznych o szerokim spektrum działania jest DEET, który odstrasza kleszcze, komary oraz inne owady kłujące. Aktywność związku chemicznego zależy od poziomu stężenia w danym preparacie. Z uwagi na silne działanie jego zastosowanie jest zakazane w przypadku noworodków do 2. miesiąca życia. Repelenty są powszechnie dostępne w postaci kremów, olejków, aerozoli, płynów, lepów lub siatek.

 

 

KLESZCZOWE ZAPALENIE MÓZGU

 

1. Jak przebiega kleszczowe zapalenie mózgu u dzieci?

KZM u dzieci ma łagodniejszy przebieg, niż u dorosłych. Najczęstszą postacią kliniczną choroby w tej grupie jest zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. U dzieci częściej pojawiają się objawy niespecyficzne, takie jak: podwyższona temperatura, ból głowy, zmęczenie i wyczerpanie. Tylko u 20% dzieci choroba ma przebieg dwufazowy i w 40% występuje w wieku przedszkolnym. U dzieci poniżej 7 r.ż. KZM może mieć ciężki przebieg pod postacią zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu. U 2% pojawiają się długotrwałe powikłania neurologiczne, a u ok. 25% chorych dzieci mogą występować długotrwałe zaburzenia uwagi i koncentracji.

 

2. Jakie są najczęstsze objawy kleszczowego zapalenia mózgu?

Pierwsze objawy pojawiają się średnio po dwóch tygodniach od zakażenia i przypominają grypę: występuje ból głowy, gorączka, nudności i wymioty. W 70-80% przypadków choroba zostaje zahamowana w tej fazie i dalej się nie rozwija. U pozostałych wirus przenika do OUN, gdzie może wywołać zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub mózgu.

 

3. Jak leczy się KZM?

Kleszczowe zapalenie mózgu leczy się wyłącznie objawowo. Leki przeciwobrzękowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe stosuje się w przypadkach lekkich i średniociężkich. Przypadki ciężkie, z porażeniami leczone są na oddziałach intensywnej terapii, z możliwością zastosowania mechanicznej wentylacji, ponieważ mimo zastosowanego leczenia objawy mogą narastać podczas hospitalizacji. W przypadku ciężkiego zapalenia mózgu zaleca się obniżanie gorączki, utrzymywanie prawidłowej saturacji i glikemii. Ważnym elementem terapii jest też wczesna rehabilitacja chorych.

 

4. Ile rocznie osób choruje na KZM?

Rocznie w Polsce choruje 250 osób w wieku głównie 15-50 lat. Jest to 1/3 wszystkich zapaleń mózgu w naszym kraju. Mężczyźni chorują nawet dwa razy częściej niż kobiety.

 

5. Które obszary w Europie są endemiczne w KZM?

Największe ryzyko zachorowania na KZM w Europie występuje w następujących krajach: Austrii, Chorwacji, Czechach, krajach bałtyckich, Słowacji, Słowenii, Polsce, Szwajcarii, na Węgrzech i w krajach skandynawskich.

 

6. Jakie są powikłania po KZM?

Powikłaniami po kleszczowym zapaleniu mózgu mogą być trwałe niedowłady i objawy neurologiczne. 13% osób po KZM boryka się z uszkodzeniami poszczególnych nerwów, aż 13% po KZM ma uszkodzenia słuchu. Tyle samo chorych może stykać się z problemami psychicznymi. W lżejszej formie pojawiają się objawy nerwicowe, depresje, meteopatie, nadmierna drażliwość oraz agresja wobec otoczenia. Pozostałością po KZM może być również ograniczona wydolność fizyczna, parkinsoidalne drżenie rąk, upośledzenie precyzyjnych ruchów rąk oraz charakteropatia.

 

7. Czym są flawiwirusy?

Flawiwirus to rodzaj wirusów z rodziny Flaviviridae, odpowiedzialnych przede wszystkim za wywoływanie kleszczowego zapalenia mózgu, gorączki Zachodniego Nilu, żółtej febry i wirusa zapalenia wątroby typu C.

 

8. Czy zwierzęta chorują na kleszczowe zapalenie mózgu?

Na KZM zapadają zarówno ludzie, jak i zwierzęta. U psów KZM może mieć bardzo gwałtowny przebieg i skończyć się nawet śmiercią w ciągu kilku dni od pojawienia się pierwszych symptomów. Ze względu na podobne objawy KZM u zwierząt bardzo często jest mylone ze wścieklizną. Leczenie jest tylko objawowe. Nie istnieje szczepionka zabezpieczająca zwierzęta przed kleszczowym zapaleniem mózgu.

Fundacja Aby żyć

ul. Mogilska 40

31-546 Kraków

 

KRS: 0000276006

NIP: 675-13-59-851

REGON: 120435736

Adres do korespondencji:

ul. Krasińskiego 1/638

DH Jubilat

31-111 Kraków

 

Kontakt w sprawie kampanii:

kzm@abyzyc.pl

Fundacja posiada status Organizacji Pożytku Publicznego